🇬🇷 Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Τελικά πρέπει να είσαι επιστήμονας για να μελετάς να έρευνας και να παρουσιάζεις την επιστημονική βιβλιογραφία;

Γράφει ο Νικόλαος Παντελιός

Η Εικόνα του άρθρου :

"Η Σχολή των Αθηνών" 

(The School of Athens / Scuola di Atene).

Καλλιτέχνης: Ραφαήλ (Raffaello Sanzio da Urbino, 1483–1520).

Περιγραφή: 

Ένα εμβληματικό έργο της Αναγέννησης, αφιερωμένο στη φιλοσοφία και στη διαχρονική αναζήτηση της γνώσης μέσα από τον διάλογο, τη λογική και την ανθρώπινη σκέψη.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ;

Επιστήμη είναι η συστηματική αναζήτηση και κατανόηση της αλήθειας μέσω της παρατήρησης, της έρευνας, της τεκμηρίωσης και του ελέγχου.

Δεν είναι αλάθητη ή δόγμα. 

Βασίζεται σε στοιχεία, δέχεται την αμφισβήτηση, αναγνωρίζει τα όριά της και αναθεωρεί τα συμπεράσματά της όταν νέα δεδομένα το απαιτούν.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΩΣ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΡΧΙΖΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΖΉΤΗΣΗ ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΕΚΕΙ

Η επιστήμη δεν είναι αλάθητη , ούτε ένα σύνολο απόψεων που δεν επιτρέπεται να αμφισβητούνται.

Είναι μια συστηματική προσπάθεια κατανόησης της πραγματικότητας, βασισμένη σε δεδομένα, μεθόδους, παρατήρηση, έλεγχο και δυνατότητα διόρθωσης.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε άποψη αποτελεί επιστημονική γνώση ή ότι αρκεί κάποιος να διαβάσει μερικές μελέτες για να αποκτήσει επιστημονική εξειδίκευση. 

Η επιστημονική εργασία απαιτεί γνώσεις, μεθοδολογία, κριτική αξιολόγηση και επίγνωση των περιορισμών κάθε συμπεράσματος.

Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης διάκριση που συχνά παραβλέπεται, άλλο η άσκηση της επιστήμης, άλλο η μελέτη της επιστημονικής βιβλιογραφίας και άλλο η υπεύθυνη παρουσίαση των δημοσιευμένων επιστημονικών δεδομένων.

Οι ρόλοι αυτοί δεν ταυτίζονται, ούτε όμως, αλληλοαναιρούνται.

2. ΗΡΟΔΟΤΟΣ :

Η γνώση αρχίζει από την έρευνα. 

Ο Ηρόδοτος ξεκινά τις Ιστορίες του με τη χαρακτηριστική διατύπωση:

"Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε…" 

Η λέξη "ἱστορίη" συνδέεται με την έρευνα και την αναζήτηση γνώσης.

Ο Ηρόδοτος επιχείρησε να συγκεντρώσει πληροφορίες, να καταγράψει μαρτυρίες και να διερευνήσει γεγονότα, διακρίνοντας σε αρκετές περιπτώσεις όσα άκουσε από όσα ο ίδιος θεωρούσε πιθανότερα.

Δεν ήταν σύγχρονος επιστήμονας με τη σημερινή έννοια, η στάση του, ωστόσο, αναδεικνύει μια θεμελιώδη αφετηρία: για να προσεγγίσεις την αλήθεια, πρέπει πρώτα να αναζητήσεις στοιχεία και να εξετάσεις όσα ισχυρίζεσαι.

Η αναζήτηση δεν εγγυάται από μόνη της την ορθότητα.

Είναι όμως, το αναγκαίο πρώτο βήμα.

3. ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ :

Η πολυμάθεια δεν ισοδυναμεί με κατανόηση. 

Ο Ηράκλειτος προειδοποιεί:

"Πολυμαθίη νόον ἔχειν οὐ διδάσκει" .

Δηλαδή, η πολυμάθεια δεν διδάσκει από μόνη της την κατανόηση.

Η φράση αυτή παραμένει επίκαιρη.

Η συγκέντρωση πληροφοριών, η παράθεση πολλών δημοσιεύσεων ή η αναφορά σε επιστημονικές πηγές δεν αρκούν.

Χρειάζεται να κατανοούμε τι πραγματικά εξετάζει μια μελέτη, ποια είναι η μεθοδολογία της, τι αποδεικνύουν τα αποτελέσματά της και εξίσου σημαντικό, τι δεν μπορούν να αποδείξουν.

Η γνώση δεν είναι απλή συσσώρευση πληροφοριών, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, είναι η ικανότητα να τις εξετάζεις κριτικά, να τις συνδέεις ορθά και να αποφεύγεις συμπεράσματα που υπερβαίνουν τα διαθέσιμα στοιχεία.

Αυτό ισχύει για όλους: για τον επιστήμονα, τον ερευνητή, τον δημοσιογράφο, τον συντάκτη και κάθε πολίτη που επιχειρεί να ενημερωθεί υπεύθυνα.

4. ΣΩΚΡΑΤΗΣ :

Η αμφισβήτηση δεν είναι εχθρός της γνώσης. 

Στην Απολογία του Πλάτωνα, ο Σωκράτης αναφέρεται στη συνειδητοποίηση της άγνοιάς του, λέγοντας:

"ἃ μὴ οἶδα οὐδὲ οἴομαι εἰδέναι".

Δηλαδή, δεν θεωρεί πως γνωρίζει όσα δεν γνωρίζει.

Η σωκρατική στάση δεν αποτελεί άρνηση της γνώσης.

Είναι πρόσκληση σε διαρκή εξέταση των πεποιθήσεών μας, σε αναγνώριση των ορίων μας και σε αναζήτηση καλύτερων απαντήσεων.

Αν κάτι χαρακτηρίζει την ουσιαστική αναζήτηση της γνώσης, είναι ακριβώς η δυνατότητα να θέτουμε ερωτήματα, να ελέγχουμε ισχυρισμούς και να αναθεωρούμε συμπεράσματα όταν τα στοιχεία το απαιτούν.

Επομένως, η αμφισβήτηση δεν είναι από μόνη της ούτε επιστημονική ούτε αντιεπιστημονική.

Η αξία της κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο ασκείται και από τα στοιχεία που τη στηρίζουν.

Η αμφισβήτηση χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να οδηγήσει στην αυθαιρεσία.

Η απαγόρευση της αμφισβήτησης, όμως, μπορεί να εμποδίσει τον έλεγχο των ισχυρισμών και τη διόρθωση των λαθών.

Δεν αρκεί να αμφισβητείς.

Οφείλεις να εξετάζεις. Και δεν αρκεί να επικαλείσαι την αυθεντία ή το αλάθητο. Οφείλεις να τεκμηριώνεις.

5. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ :

Η γνώση απαιτεί παρατήρηση και έλεγχο. 

Η ιπποκρατική ιατρική παράδοση ανέδειξε τη σημασία της παρατήρησης, της εμπειρίας και της εξέτασης των πραγματικών περιστατικών.

Στο έργο Περὶ ἀρχαίης ἰητρικῆς συναντάμε μια προσπάθεια να εξεταστεί η ιατρική μέσα από τη φύση της νόσου, την εμπειρία και την κριτική αντιμετώπιση θεωριών που δεν στηρίζονται επαρκώς στην πράξη.

Φυσικά δεν πρέπει να αποδίδουμε κάθε κείμενο της Ιπποκρατικής Συλλογής προσωπικά στον Ιπποκράτη.

Η σημασία της, ωστόσο, για την ιστορία της ιατρικής σκέψης είναι ουσιαστική.

Η σύγχρονη επιστήμη έχει αναπτύξει πολύ αυστηρότερες μεθόδους ελέγχου, στατιστικής ανάλυσης και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.

Η βασική απαίτηση, όμως, παραμένει: οι ισχυρισμοί πρέπει να εξετάζονται με βάση τα δεδομένα και όχι να γίνονται αποδεκτοί απλώς επειδή προέρχονται από ένα πρόσωπο ή έναν θεσμό.

Στην ιατρική, ειδικότερα, η ευθύνη είναι ακόμη μεγαλύτερη. Μια μεμονωμένη παρατήρηση δεν ισοδυναμεί με απόδειξη αιτιότητας, ενώ μια δημοσιευμένη μελέτη δεν αποτελεί αυτομάτως οριστική απάντηση.

Απαιτούνται αξιολόγηση της μεθοδολογίας, συσχέτιση με το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων και προσοχή στα όρια των συμπερασμάτων.

6. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ :

Η γνώση χρειάζεται εμπειρία και κριτική εξέταση. 

Ο Επίκουρος έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην εμπειρία και στις αισθήσεις ως αφετηρίες της γνώσης, καθώς και στην εξέταση των φυσικών φαινομένων χωρίς την προσφυγή σε αυθαίρετες, υπερφυσικές εξηγήσεις.

Στη φιλοσοφία του, η γνώση συνδέεται με την εξέταση των εμπειριών και με την προσπάθεια να κατανοήσουμε τον φυσικό κόσμο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανθρώπινη αντίληψη είναι αλάνθαστη ή ότι κάθε προσωπική εμπειρία αρκεί για να αποδείξει έναν γενικό ισχυρισμό.

Σημαίνει ότι η αναζήτηση εξηγήσεων πρέπει να έχει σχέση με όσα μπορούμε να εξετάσουμε και να ελέγξουμε.

Σήμερα, η επιστήμη διαθέτει εργαλεία που υπερβαίνουν κατά πολύ την άμεση εμπειρία: ελεγχόμενα πειράματα, στατιστικές μεθόδους, συστηματικές ανασκοπήσεις και ανεξάρτητες επαναλήψεις ερευνών.

Το ζητούμενο παραμένει η ίδια κατεύθυνση: να μην αρκούμαστε σε όσα πιστεύουμε, αλλά να εξετάζουμε τι υποστηρίζουν πραγματικά τα στοιχεία.

7. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 

Οι παραπάνω στοχαστές δεν διατύπωσαν τη σύγχρονη επιστημονική μέθοδο με τη σημερινή της μορφή. Αντιπροσωπεύουν, όμως, διαφορετικές πτυχές μιας μακράς ιστορίας αναζήτησης της γνώσης: την έρευνα, την κατανόηση, την αυτογνωσία, την παρατήρηση και την εξέταση των φυσικών φαινομένων.

Η σύγχρονη επιστήμη απαιτεί επιπλέον συγκεκριμένες μεθόδους, σαφείς ορισμούς, αξιολόγηση των πηγών, αναπαραγωγιμότητα όπου αυτή είναι εφικτή, ανεξάρτητο έλεγχο και αναθεώρηση των συμπερασμάτων όταν προκύπτουν νέα δεδομένα.

Μια επιστημονική δημοσίευση είναι σημαντική πηγή γνώσης, αλλά δεν είναι υπεράνω ελέγχου.

Χρειάζεται να εξετάζουμε το είδος της μελέτης, το δείγμα, τη μεθοδολογία, τους περιορισμούς, τις πιθανές μεροληψίες και τη συμφωνία ή διαφωνία των ευρημάτων με το σύνολο της σχετικής βιβλιογραφίας.

Η επιστημονική δεοντολογία απαιτεί ακρίβεια, διαφάνεια, ορθή απόδοση των πηγών και διάκριση ανάμεσα σε εύρημα, υπόθεση, συσχέτιση και αιτιώδη σχέση.

Η επίκληση της επιστήμης δεν απαλλάσσει κανέναν από αυτές τις υποχρεώσεις.

8. ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΜΕΛΕΤΑ ΚΑΙ ΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ ;

Η απάντηση απαιτεί έναν σαφή διαχωρισμό.

Σε καμία περίπτωση ΔΕΝ είναι όλοι όσοι μελετούν επιστημονικές δημοσιεύσεις επιστήμονες.

ΔΕΝ είναι όλοι όσοι γράφουν για επιστημονικά θέματα ειδικοί του αντίστοιχου πεδίου.

Και ΚΑΝΕΙΣ δεν αποκτά επιστημονική εξειδίκευση απλώς και μόνο επειδή διαβάζει άρθρα ή συγκεντρώνει παραπομπές.

Αυτό, όμως, ΔΕΝ σημαίνει ότι η αναζήτηση, η μελέτη, η σύνθεση και η υπεύθυνη παρουσίαση της δημοσιευμένης επιστημονικής βιβλιογραφίας αποτελούν αποκλειστικό δικαίωμα όσων φέρουν έναν συγκεκριμένο επιστημονικό τίτλο.

Υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην παραγωγή πρωτότυπης επιστημονικής έρευνας, στην άσκηση ενός εξειδικευμένου επαγγέλματος, στην επιστημονική αξιολόγηση μιας μελέτης και στη συντακτική εργασία που παρουσιάζει δημοσιευμένα ευρήματα με τις πηγές τους.

Οι δραστηριότητες αυτές έχουν διαφορετικές απαιτήσεις και όρια. Μπορούν, ωστόσο, να συνεισφέρουν στη διάδοση της γνώσης, εφόσον ασκούνται με επάρκεια, διαφάνεια και υπευθυνότητα.

Η ιδιότητα του συντάκτη δεν υποκαθιστά την επιστημονική εξειδίκευση.

Η απουσία ενός επιστημονικού τίτλου, από την άλλη, δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι κάθε προσπάθεια μελέτης ή παρουσίασης της βιβλιογραφίας είναι άχρηστη ή λανθασμένη.

Το κρίσιμο ερώτημα σε αυτή την περίπτωση δεν είναι μόνο ποιος μιλά, αλλά τι ακριβώς ισχυρίζεται, σε ποια στοιχεία στηρίζεται και αν τα συμπεράσματά του δικαιολογούνται από αυτά.

9. Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΟΥ ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΜΟΥ 

ΔΕΝ ισχυρίστηκα ΠΟΤΕ ότι είμαι επιστήμονας, ειδικός σε κάθε επιστημονικό πεδίο ή επιστημονικός θεσμός. ΔΕΝ διεκδικώ τίτλους και ιδιότητες που δεν έχω.

Διαθέτω εκπαίδευση και κατάρτιση σε τρία διαφορετικά αντικείμενα :

Ειδικότητα Διασώστη – Πλήρωματος Ασθενοφόρου (ΕΚΑΒ) μέσω φοίτησης σε Σχολή Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης.

Ο διασώστης ΕΚΑΒ διαθέτει ένα ευρύ φάσμα εξειδικευμένων ιατρικών, τεχνικών και ψυχολογικών γνώσεων, οι οποίες του επιτρέπουν να κρατήσει έναν ασθενή στη ζωή και να τον μεταφέρει με ασφάλεια στο νοσοκομείο.

Επιπλέον προσωπικά πτυχία :

Α. Προγραμματιστής - αναλυτής Ηλεκτρονικών Υπολογιστών

Β. Πτυχίο Ηλεκτρονικού εγκαταστάσης τηλεόρασης ραδιόφωνο και επικοινωνίας. 

ΔΕΝ παρουσιάζω αυτά τα προσόντα ως υποκατάστατο πανεπιστημιακής ή ερευνητικής εξειδίκευσης σε κάθε πεδίο.

Τα αναφέρω για να αποσαφηνίσω το υπόβαθρό μου, όχι για να διεκδικήσω κάτι που δεν μου αναλογεί.

Ο ρόλος μου στα άρθρα που δημοσιεύω είναι συγκεκριμένος.

Α. Αναζητώ ,

Β. Μελετώ

Γ. Συνθέτω δημοσιευμένη επιστημονική βιβλιογραφία, παρουσιάζοντας τα δεδομένα και τις πηγές τους, με στόχο την ενημέρωση και με σεβασμό στην επιστημονική δεοντολογία.

Η συντακτική εργασία είναι προσωπικό κομμάτι, αλλά η επιστημονική αξιολόγηση, όπου ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ , ανήκει στους αρμόδιους επιστήμονες.

Αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι υπεκφυγή ούτε προσπάθεια αποφυγής της ευθύνης.

Είναι αναγνώριση των διαφορετικών ρόλων και των ορίων τους.

Η δική μου υποχρέωση είναι να παρουσιάζω με ακρίβεια τις πηγές, να μην παραποιώ τα ευρήματα, να μην αποδίδω στις μελέτες συμπεράσματα που δεν υποστηρίζουν και να διορθώνω λάθη όταν τεκμηριώνονται.

Αντίστοιχα, όποιος ασκεί κριτική έχει κάθε δικαίωμα να ελέγξει τις πηγές, τη μεθοδολογία και τα συμπεράσματα.

Η κριτική, όμως, αποκτά ουσιαστική αξία όταν προσδιορίζει συγκεκριμένα το λάθος, εξηγεί γιατί είναι λάθος και το στηρίζει με στοιχεία.

10. Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΑ

Η ΑΠΑΞΙΩΣΗ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

ΔΕΧΟΜΑΙ τον έλεγχο, την τεκμηριωμένη κριτική και τη διόρθωση κάθε λάθους που αποδεικνύεται.

Σε καμία περίπτωση ΔΕΝ θεωρώ ότι η προσωπική μου άποψη είναι αλάθητη ούτε ότι τα άρθρα μου πρέπει να εξαιρούνται από την αξιολόγηση.

ΔΕΝ αποδέχομαι, όμως, την απαξίωση της συνεισφοράς μου ούτε την εξίσωση της έλλειψης εξειδίκευσης σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο με πλήρη αδυναμία αναζήτησης, μελέτης και υπεύθυνης παρουσίασης της επιστημονικής βιβλιογραφίας.

Αν ένα άρθρο περιέχει σφάλμα, ας υποδειχθεί το συγκεκριμένο σημείο. Αν μια πηγή είναι ακατάλληλη, ας εξηγηθεί γιατί.

Αν ένα συμπέρασμα υπερβαίνει τα δεδομένα, ας αποδειχθεί με αναφορά στη μεθοδολογία και στα ευρήματα.

ΑΥΤΗ είναι η ΟΥΣΙΑ του επιστημονικού ελέγχου.

Η επίκληση της ιδιότητας του ειδικού δεν απαντά από μόνη της σε ένα συγκεκριμένο τεκμηριωμένο επιχείρημα.

Ούτε, βέβαια, η απουσία επιστημονικού τίτλου καθιστά αυτομάτως σωστό κάθε ισχυρισμό ενός μη ειδικού.

Κάθε επιχείρημα πρέπει να κρίνεται με βάση την τεκμηρίωσή του, λαμβάνοντας υπόψη και το επίπεδο εξειδίκευσης που απαιτεί το εκάστοτε ζήτημα.

11. Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΔΕΝ ΑΚΥΡΩΝΕΙ ΤΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 

ΕΔΩ βρίσκεται ο ΠΥΡΗΝΑΣ της θέσης μου.

Η επιστημονική εποπτεία δεν ακυρώνει τη συντακτική εργασία, όπως και η συντακτική εργασία δεν υποκαθιστά την επιστημονική εξειδίκευση.

Όταν ένας συντάκτης παρουσιάζει δημοσιευμένη βιβλιογραφία, οφείλει να είναι σαφής ως προς τον ρόλο του, τις πηγές του και τα όρια των συμπερασμάτων του. Όταν ένας επιστήμονας αξιολογεί το περιεχόμενο, οφείλει να ελέγχει την τεκμηρίωση και να υποδεικνύει συγκεκριμένα τις επιστημονικές αδυναμίες.

Οι δύο ρόλοι δεν χρειάζεται να ανταγωνίζονται. Μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά, με σαφήνεια, διαφάνεια και αμοιβαίο σεβασμό.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ :

Η αναζήτηση της γνώσης απαιτεί ευθύνη και όχι αλάθητες απόψεις.

Από την έρευνα του ΗΡΟΔΟΤΟΥ έως την αυτογνωσία του ΣΩΚΡΑΤΗ , από την προειδοποίηση του ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ για την πολυμάθεια έως την εμπειρική προσέγγιση της ΙΠΠΟΚΡΑΤΙΚΗΣ παράδοσης και τη φιλοσοφία του ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ , η ιστορία της σκέψης μάς υπενθυμίζει ότι η γνώση δεν προχωρά με την άκριτη αποδοχή, αλλά με την εξέταση.

Η σύγχρονη επιστήμη έχει αυστηρές απαιτήσεις και σαφή όρια.

Ο σεβασμός σε αυτά ΔΕΝ σημαίνει ότι απαγορεύεται η μελέτη της βιβλιογραφίας από ανθρώπους που δεν είναι ειδικοί σε κάθε αντικείμενο.

ΣΗΜΑΙΝΕΙ ότι καθένας οφείλει να γνωρίζει τον ρόλο του, να ΤΕΚΜΗΡΙΩΝΕΙ όσα υποστηρίζει και να ΜΗΝ παρουσιάζει ως βεβαιότητα όσα τα δεδομένα δεν αποδεικνύουν.

ΔΕΝ διεκδικώ το αλάθητο.

ΔΕΝ διεκδικώ επιστημονικούς τίτλους που δεν έχω.

ΔΙΕΚΔΙΚΩ , όμως, το δικαίωμα να αναζητώ, να μελετώ, να συνθέτω και να παρουσιάζω υπεύθυνα δημοσιευμένη επιστημονική βιβλιογραφία, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για τη δική μου συντακτική εργασία.

Και αναγνωρίζω ανεπιφύλακτα την ανάγκη επιστημονικού ελέγχου, κριτικής και διόρθωσης.

Γιατί η γνώση δεν υπηρετείται ούτε από την αυθεντία που αρνείται να ελεγχθεί ούτε από την αμφισβήτηση που αρνείται να τεκμηριωθεί. 

Αυτός είναι ο διαχωρισμός που οφείλουμε να κάνουμε. Με σαφήνεια, διαφάνεια και αμοιβαίο σεβασμό.

Νικόλαος Παντελίος

Υγειονομικός υπάλληλος Διασώστης ΕΚΑΒ

Αρθρογραφία και Βιβλιογραφική ανασκόπηση.