🧠 ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ

Όταν το θύμα ταυτίζεται με τον θύτη

Γράφει ο Νικόλαος Παντελιός

Εισαγωγή :

Το κείμενο αυτό δεν αναζητά έναν νέο "σωτήρα" ούτε φωτογραφίζει κάποιο κόμμα ως λύση.

Ασκεί κριτική στη νοοτροπία που οδηγεί τους πολίτες να εξιδανικεύουν την εξουσία, να δικαιολογούν τους δυνάστες τους και να ανακυκλώνουν τα ίδια αδιέξοδα, ελπίζοντας κάθε φορά σε μια διαφορετική κατάληξη.

Κυρίως κείμενο :

Τι είναι το Σύνδρομο της Στοκχόλμης;

Το Σύνδρομο της Στοκχόλμης είναι μια ψυχολογική αντίδραση κατά την οποία θύματα ομηρίας, κακοποίησης ή ακραίου ελέγχου αναπτύσσουν συναισθηματικό δέσιμο, συμπάθεια ή ταύτιση με τους θύτες τους. Θεωρείται ένας ασυνείδητος αμυντικός μηχανισμός επιβίωσης, ο οποίος ενεργοποιείται όταν το άτομο βρίσκεται αντιμέτωπο με έντονο φόβο, αίσθημα αδυναμίας και εξάρτηση από εκείνον που ασκεί την εξουσία πάνω του.

Το σύνδρομο μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, όπως:

1 Συναισθηματική σύνδεση.

Το θύμα νιώθει συμπόνια, κατανόηση ή ακόμη και "αγάπη" προς τον θύτη του.

2 Ταύτιση με τον θύτη.

Υπερασπίζεται τις πράξεις, τις απόψεις ή τη συμπεριφορά του και συχνά προσπαθεί να δικαιολογήσει τις ενέργειές του.

3 Άρνηση συνεργασίας με τις αρχές.

Το θύμα μπορεί να αρνηθεί να βοηθήσει στη σύλληψη ή την καταδίκη του θύτη, φοβούμενο τις συνέπειες ή πιστεύοντας ότι ο θύτης δεν είναι πραγματικά κακόβουλος.

Ποίες είναι οι βασικές προϋποθέσεις εμφάνισης. 

Παρότι το Σύνδρομο της Στοκχόλμης δεν αναγνωρίζεται ως επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, οι ειδικοί θεωρούν ότι συνήθως συνυπάρχουν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξή του. 

1 Υπαρκτή απειλή για τη ζωή ή τη σωματική ακεραιότητα του θύματος από τον θύτη.

2 Αντίληψη μικρών πράξεων καλοσύνης ή επιείκειας από τον θύτη, οι οποίες ερμηνεύονται από το θύμα ως ένδειξη ανθρωπιάς.

3 Απομόνωση από τον έξω κόσμο, με αποτέλεσμα το θύμα να εξαρτάται ψυχολογικά και πρακτικά από τον θύτη.

Αν και το φαινόμενο έγινε γνωστό μέσα από περιπτώσεις εγκληματικής ομηρίας, μπορεί να παρατηρηθεί και σε άλλες καταστάσεις, όπως.

Α. Σε κακοποιητικές ή τοξικές σχέσεις μεταξύ συντρόφων.

Β. Σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας.

Γ. Στην κακοποίηση παιδιών.

Δ. Σε θύματα εμπορίας ανθρώπων (trafficking), τα οποία αναπτύσσουν δεσμό με τους διακινητές τους.

Ε. Σε περιβάλλοντα έντονης ψυχολογικής χειραγώγησης και εξάρτησης.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το Σύνδρομο της Στοκχόλμης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ή ελεύθερης επιλογής του θύματος. Πρόκειται για έναν σύνθετο μηχανισμό ψυχολογικής προσαρμογής, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο επιβίωσης σε ακραίες και τραυματικές συνθήκες.

Η κατανόηση αυτού του φαινομένου συμβάλλει στην καλύτερη υποστήριξη των θυμάτων κακοποίησης και στην αποφυγή απλουστευτικών κρίσεων, όπως το ερώτημα "γιατί δεν έφυγε;".

Οι ψυχολογικοί δεσμοί που δημιουργούνται υπό καθεστώς φόβου και εξάρτησης είναι συχνά πολύ πιο περίπλοκοι από ό,τι φαίνονται εκ πρώτης όψεως.

Σημείωση - ιστορικό γεγονός. 

"Ο όρος προέρχεται από μια ληστεία τράπεζας στη Στοκχόλμη της Σουηδίας το 1973, όπου ορισμένοι όμηροι ανέπτυξαν θετικά συναισθήματα προς τους απαγωγείς τους.

Παρότι χρησιμοποιείται ευρέως, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στην επιστημονική κοινότητα και δεν περιλαμβάνεται ως ξεχωριστή διάγνωση στα κύρια ψυχιατρικά εγχειρίδια."

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το σύνδρομο της Στοκχόλμης συχνά χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει την κατάσταση κατά την οποία άνθρωποι ή ολόκληρες κοινωνίες συνηθίζουν και τελικά αποδέχονται συμπεριφορές που θεωρούν ότι τους βλάπτουν, υπερασπιζόμενοι ακόμη και εκείνους που θεωρούν υπεύθυνους για τη δυσμενή τους κατάσταση.

Στην Ελλάδα των μνημονίων, της οικονομικής κρίσης, της υγειονομικής δικτατορίας, της ακρίβειας και των συνεχών κοινωνικών αναταράξεων με τις επιβαλλόμενες ατζέντες, πολλοί πολίτες πλέον έχουν αντιληφθεί ότι οι αποφάσεις που καθόρισαν τη ζωή τους υπηρέτησαν περισσότερο ισχυρά οικονομικά, επιχειρηματικά και θεσμικά συμφέροντα παρά τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, με το μεγαλύτερο βάρος να μεταφέρεται στους ίδιους.

Μέσα από αυτή την οπτική, τα κόμματα που άσκησαν εξουσία αντιμετωπίζονται από τους επικριτές τους και μόνο και όχι από τα κομματικά φερέφωνα, ως μέρος του συστήματος εξουσίας, στο οποίο πάντα κυριαρχούν οικονομικές ελίτ, φαρμακοβιομηχανίες, τραπεζικά συμφέροντα, ισχυρά λόμπι και υπερεθνικά κέντρα επιρροής.

Έτσι, η εναλλαγή κυβερνήσεων πλέον εκλαμβάνεται όχι ως πραγματική αλλαγή του καθεστώτος, αλλά ως ανακύκλωση ενός ίδιου μοντέλου με διαφορετικά πρόσωπα.

Όταν η απογοήτευση γίνεται συνήθεια και η συνήθεια ανοχή, η διεκδίκηση δίνει τη θέση της στην παραίτηση.

Η κριτική σκέψη υποχωρεί, η λογοδοσία ατονεί και η δημοκρατία κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια διαδικασία χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, είναι όταν οι πολίτες αρχίζουν να ΤΑΥΤΙΖΟΝΤΑΙ με εκείνους που θεωρούν υπεύθυνους για τα αδιέξοδά τους.

Όταν οι πρωταγωνιστές της πολιτικής φθοράς εμφανίζονται ξανά ως ΣΩΤΗΡΕΣ και οι πολίτες αναθέτουν σε αυτούς την ελπίδα της αλλαγής, τότε δημιουργείται μια ιδιότυπη μορφή συλλογικού συνδρόμου της Στοκχόλμης.

Ο ραγιαδισμός δεν είναι απλά ένα χαρακτηριστικό ενός λαού, είναι μια κατάσταση συνείδησης. Είναι η στιγμή που η αντίσταση αντικαθίσταται από την παραίτηση, η διεκδίκηση από τη μοιρολατρία και η ελευθερία από την ανάγκη για έναν ακόμη "σωτήρα".

Είναι η στιγμή που ο δυνάστης μετατρέπεται σε προστάτη και ο βιαστής παρουσιάζεται ως η μοναδική εναλλακτική λύση.

Καμία δημοκρατία δεν μπορεί να επιβιώσει όταν οι πολίτες παραιτούνται από την ευθύνη τους.

Η ελευθερία απαιτεί ενεργούς πολίτες, διαρκή αμφισβήτηση της εξουσίας, λογοδοσία και συμμετοχή. Διαφορετικά, οι κοινωνίες κινδυνεύουν να παραμένουν εγκλωβισμένες σε έναν αέναο κύκλο εξάρτησης, αναζητώντας συνεχώς τον επόμενο ΣΩΤΗΡΑ που θα τις οδηγήσει στα ίδια αδιέξοδα.

Επίλογος :

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι πολίτες είναι διατεθειμένοι να αλλάξουν, αν είναι έτοιμοι να σπάσουν τον κύκλο της ανοχής, να απορρίψουν τη νοοτροπία του ραγιά και να αναλάβουν την ευθύνη που συνοδεύει την πραγματική ελευθερία.

Δεν υπάρχουν αλυσίδες πιο ισχυρές από εκείνες που ο άνθρωπος έχει μάθει να αγαπά.

Με εκτίμηση Νικόλαος Παντελιός διασώστης ΕΚΑΒ εκπρόσωπος Τύπου Π.Ο.Ε.Υ. Πανελλήνια Ομάδα Επαγγελματιών Υγείας